Wpływ naturalnej dwujęzyczności na uczenie się kolejnych języków podczas studiów neofilologicznych

Opis

Monografia składa się z sześciu rozdziałów. W pierwszym rozdziale poruszono kwestie związane z badaniem dwu- i wielojęzyczności. Omówiono najważniejsze teorie w badaniach nad dwujęzycznością, które wywarły duży wpływ na rozważania teoretyczne i badania empiryczne dwu- i wielojęzyczności. W rozdziale przedstawiono zarówno początki badań we wspomnianym zakresie, a także holistyczną teorię wielojęzyczności, dynamiczny model wielojęzyczności, teorię systemów dynamicznych, jak i teorię Colina Bakera. Kolejne podrozdziały dotyczą podstawowych pojęć w badaniach nad dwu- i wielojęzycznością, rodzajów i form dwujęzyczności oraz psychologicznych aspektów dwujęzyczności.

W rozdziale drugim porównano proces akwizycji językowej w warunkach naturalnych z nauką języka obcego, zaczynając od rozstrzygnięć terminologicznych. Następnie szczegółowo analizowane są czynniki wpływające na sukces w akwizycji i nauce języka, takie jak motywacja, wiek, czynniki środowiskowe i społeczne, a także cechy indywidualne. Te czynniki nie są co prawda bezpośrednio związane z dwujęzycznością, ale mogą znacząco wpłynąć na efektywność obu procesów. W tej części omówiono również strategie uczenia się języków obcych, których skuteczne stosowanie może pozytywnie wpłynąć na uczenie się nowego języka. Dodatkowo rozważono różnice w nabywaniu języka pierwszego i drugiego, wskazując na wpływ wcześniejszych doświadczeń językowych na naukę kolejnych języków. Podjęto także kwestię roli języka pierwszego w procesie nauki języka obcego, co stanowi istotny element rozważań na temat efektywności procesu nauki.

Rozdział trzeci dotyczy specyfiki Ukrainy jako kraju wielojęzycznego oraz zachodzących w nim zmian w sytuacji językowej. W tej części pracy poruszono także zagadnienia związane z internacjonalizacją kształcenia na poziomie wyższym w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji ukraińskich studentów w Polsce.

W rozdziale czwartym zaprezentowano przyjęte założenia metodologiczne, a w rozdziale piątym – analizę doświadczeń studentów pochodzenia ukraińskiego w kwestii wpływu naturalnej dwujęzyczności ukraińsko-rosyjskiej na studia neofilologiczne w Polsce. Rozdział ten stanowi połączenie rozważań teoretycznych z danymi empirycznymi uzyskanymi na podstawie przeprowadzonych wywiadów pogłębionych. Liczne cytaty z wypowiedzi studentów oddają ich wewnętrzną perspektywę oraz indywidualne doświadczenia związane z nauką kolejnych języków w kontekście studiów neofilologicznych.

Rozdział piąty ukazuje różnorodność doświadczeń uczestników badania. Analiza jest wyjątkowo bogata i inspirująca, dzięki czemu czytelnik zyskuje możliwość spojrzenia na temat zarówno z perspektywy badawczej, jak i przez pryzmat osobistych doświadczeń studentów pochodzenia ukraińskiego. Rozdział szósty zawiera kluczowe wnioski wynikające z przeprowadzonej analizy.

                                                                                                                                                                                                    Ze wstępu

Rozdział 1. Dwujęzyczność w świetle literatury przedmiotu
1.1. Wiodące teorie w badaniach nad dwujęzycznością
1.1.1. Początki badań w tematyce dwujęzyczności
1.1.2. Teoria holistyczna wielojęzyczności (the complementarity principle)
1.1.3. Dynamiczny model wielojęzyczności (dynamic model of multilingualism)
1.1.4. Teoria systemów dynamicznych (dynamic systems theory)
1.1.5. Umiejętności językowe a użycie języka – teoria Colina Bakera
1.2. Podstawowe pojęcia w badaniach nad dwu- i wielojęzycznością
1.2.1. Dwujęzyczność a wielojęzyczność
1.2.2. Code-switching
1.2.3. Borrowing
1.2.4. Language mode, language choice
1.3. Rodzaje i formy dwujęzyczności
1.4. Psychologiczne aspekty dwujęzyczności
1.4.1. Dwujęzyczność a rozwój poznawczy
1.4.2. Dwujęzyczność a inteligencja
1.4.3. Dwujęzyczność a kreatywność
1.4.4. Dwujęzyczność a rozwój w zakresie języka

Rozdział 2. Dwujęzyczność a akwizycja i nauka języka
2.1. Język ojczysty/pierwszy a język obcy/drugi – rozstrzygnięcia terminologiczne
2.2. Akwizycja (przyswajanie) a uczenie się języka
2.3. Czynniki wpływające na uczenie się języka
2.3.1. Motywacja
2.3.2. Wiek
2.3.3. Czynniki środowiskowe i społeczne
2.3.4. Cechy indywidualne
2.4. Czynniki wpływające na akwizycję języka
2.4.1. Motywacja
2.4.2. Wiek
2.4.3. Czynniki środowiskowe i społeczne
2.4.4. Cechy indywidualne
2.5. Strategie uczenia się języków obcych
2.5.1. Klasyfikacja strategii uczenia się języków Rebekki L. Oxford
2.5.2. Strategie oraz techniki nauki słownictwa w języku obcym
2.6. Różnice w nabywaniu pierwszego i drugiego języka
2.7. Wpływ nabytych języków na akwizycję i naukę kolejnych
2.8. Rola języka ojczystego podczas nauki języka obcego

Rozdział 3. Uwarunkowania dwujęzyczności na przykładzie studentów pochodzenia ukraińskiego studiujących w Polsce
3.1. Wielojęzyczna i zróżnicowana Ukraina
3.1.1. Aspekty historyczne
3.1.2. Sytuacja językowa
3.1.2.1. Dwujęzyczna Ukraina
3.1.2.2. Deklarowany język ojczysty
3.2. Internacjonalizacja kształcenia na poziomie wyższym w Polsce
3.2.1. Studenci cudzoziemcy w Polsce
3.2.2. Integracja ukraińskich studentów podejmujących naukę w Polsce

Rozdział 4. Metodologiczne podstawy badań empirycznych
4.1. Przedmiot, cele badań i problematyka badawcza
4.2. Metoda, technika i narzędzie badań
4.2.1. Metody jakościowe
4.2.2. Indywidualny wywiad pogłębiony
4.3. Organizacja badania
4.3.1. Charakterystyka uczestników wywiadów
4.3.2. Badanie uzupełniające

Rozdział 5. Naturalna dwujęzyczność ukraińsko-rosyjska a studia neofilologiczne w Polsce – analiza doświadczeń studentów
5.1. Sposób postrzegania zjawiska (własnej) dwujęzyczności
5.1.1. Nastawienie wobec dwujęzyczności
5.1.2. Nastawienie wobec języka ukraińskiego oraz rosyjskiego
5.1.3. Nastawienie wobec innych języków obcych
5.1.4. Zainteresowanie dwujęzycznością
5.1.5. Podsumowanie
5.2. Motywacje wyboru studiów neofilologicznych
5.2.1. Zainteresowanie nauką języków obcych
5.2.2. Łatwość przyswajania języków obcych
5.2.3. Perspektywy zawodowe
5.2.4. Rozwój osobisty
5.2.5. Motywacje wyboru danego miejsca studiów
5.2.6. Motywacje wyboru danego języka
5.2.7. Podsumowanie
5.3. Wpływ naturalnej dwujęzyczności ukraińsko-rosyjskiej na naukę języków obcych
5.3.1. Podobieństwa między językami
5.3.2. Wcześniejsze doświadczenia
5.3.3. Fonetyka
5.3.4. Code-switching
5.3.5. Inne korzyści oraz trudności
5.3.6. Porównanie do osób jednojęzycznych
5.3.7. Podsumowanie
5.4. Strategie uczenia się języków obcych wśród studentów pochodzenia ukraińskiego studiujących kierunki neofilologiczne w Polsce
5.4.1. Strategie nauki słownictwa
5.4.2. Stosowanie strategii kompensacyjnych
5.4.2.1. Umiejętność stosowania strategii kompensacyjnych
5.4.2.2. Zauważanie własnych błędów
5.4.3. Unikanie trudnych słów bądź konstrukcji
5.4.4. Subiektywna ocena nakładu czasu poświęcanego na naukę języka oraz poziomu opanowania języka
5.4.5. Podsumowanie
5.5. Wpływ naturalnej dwujęzyczności ukraińsko-rosyjskiej na naukę przedmiotów kierunkowych na studiach neofilologicznych w Polsce
5.5.1. Trudności pojawiające się podczas nauki przedmiotów kierunkowych
5.5.2. Code-switching w kontekście nauki przedmiotów kierunkowych
5.5.3. Preferowane przedmioty kierunkowe na studiach neofilologicznych
5.5.4. Zagadnienie dwujęzyczności na kierunkach neofilologicznych w Polsce
5.5.5. Postrzeganie studentów pochodzenia ukraińskiego przez innych studentów oraz nauczycieli akademickich
5.5.6. Podsumowanie
5.6. Wpływ naturalnej dwujęzyczności ukraińsko-rosyjskiej na rozwój sprawności i kompetencji językowych
5.7. Badanie uzupełniające
5.7.1. Nastawienie wobec dwujęzyczności
5.7.2. Nastawienie wobec języków obcych
5.7.3. Zainteresowanie dwujęzycznością
5.7.4. Motywacje wyboru studiów neofilologicznych
5.7.4.1. Zainteresowanie nauką języków obcych
5.7.4.2. Perspektywy zawodowe
5.7.4.3. Łatwość przyswajania języków obcych
5.7.4.4. Inne czynniki motywujące wybór kierunku neofilologicznego
5.7.5. Nauka języków obcych
5.7.5.1. Wpływ dwujęzyczności na naukę języków obcych
5.7.5.2. Strategie nauki słownictwa
5.7.5.3. Strategie kompensacyjne
5.7.5.4. Zauważanie własnych błędów
5.7.5.5. Unikanie trudnych słów oraz konstrukcji
5.7.5.6. Subiektywna ocena nakładu pracy poświęcanego na naukę języka przez osoby dwujęzyczne
5.7.6. Wpływ naturalnej dwujęzyczności na naukę przedmiotów kierunkowych na studiach neofilologicznych w Polsce
5.7.6.1. Code-switching w kontekście nauki przedmiotów kierunkowych
5.7.6.2. Preferowane przedmioty kierunkowe na studiach neofilologicznych
5.7.6.3. Zagadnienie dwujęzyczności na kierunkach neofilologicznych
5.7.6.4. Postrzeganie studentów dwujęzycznych przez innych studentów oraz nauczycieli akademickich
5.7.7. Wpływ naturalnej dwujęzyczności na rozwój sprawności i kompetencji językowych

Rozdział 6. Wnioski z przeprowadzonej analizy 

Spis literatury 

Spis rysunków
Spis wykresów
Spis tabel
Aneks 

Załącznik 1. Kwestionariusz wywiadu dla grupy głównej
Załącznik 2. Kwestionariusz wywiadu dla grupy uzupełniającej