Psychologia humoru. Przegląd teorii i badań

Opis

W rozdziale pierwszym przedstawiono przegląd refleksji nad humorem, począwszy od koncepcji starożytnych filozofów, skończywszy na propozycjach współczesnych badaczy humoru, którzy reprezentują różne dyscypliny naukowe. Przegląd ten pozwala zaobserwować, jak zmieniało się ujmowanie humoru przez stulecia. Wskazuje jednocześnie, jak wielopłaszczyznowe jest to zjawisko, które może być ujmowane podmiotowo. Następuje wtedy koncentracja na psychologicznych właściwościach osób tworzących i odbierających bodźce humorystyczne oraz procesach, które temu towarzyszą. Humor może być także ujmowany przedmiotowo i odnosi się wówczas do cech formalnych bodźców. Przedstawiono różne propozycje podziału i klasyfikacji humoru, będące propozycjami językoznawców, estetyków, psychologów i filozofów. Humor może być rozpatrywany również poprzez funkcje, które omówiono pod koniec tego rozdziału.

Rozdział drugi został poświęcony prezentacji głównych teorii humoru. Ich przegląd oparto na podziale Roda Martina (2008), który wyróżnił pięć typów teorii: teorie ulgi, teorie wyższości i dyskredytowania, teorie kognitywne, teorię rozładowania napięcia Berlyne’a (1972) i odwróconą teorię Aptera (Apter, Desselles, 2012).

W kolejnym rozdziale przedstawiono zagadnienie poczucia humoru jako wielowymiarowego konstruktu teoretycznego. Wkład psychologów w rozumienie podmiotowych właściwości humoru pozwala na przyjęcie tezy Victora Raskina (1985), że każdy człowiek dysponuje kompetencją humorystyczną, tylko jest ona zróżnicowana pod względem jakościowym i ilościowym. Różnice obserwowane w reakcjach na bodźce humorystyczne mają uwarunkowanie w cechach temperamentalnych i osobowościowych. Różnice indywidualne w temperamencie i cechach osobowości sprawiają, że osoby reprezentują odmienne style humoru, które mogą mieć charakter adaptacyjny (konstruktywny) dla samej jednostki i jej relacji z innymi oraz nieadapta cyjny (destrukcyjny) dla jednostki i jej relacji z innymi (Craik, Ware, 1998; Kirsh, Kuiper, 2003; Martin i in., 2003).

Ostatni rozdział dotyczy społecznej roli humoru. Humor jest zjawiskiem społecznym i w relacji z innymi ludźmi realizuje się najpełniej. Poza tym pełni istotną funkcję w procesie kreowania własnego wizerunku, ponieważ osoby obdarzone humorem są postrzegane społecznie jako bardziej atrakcyjne, sympatyczniejsze i inteligentniejsze. Wykorzystując humor w interakcjach społecznych, można kształtować postawy innych osób, gdyż humor jest ważną formą komunikowania się w grupie, jak również indywidualnych interakcjach społecznych. Problematyka wykorzystania humoru w interakcjach społecznych oraz omówienie humoru jako kompetencji komunikacyjnej stanowi przedmiot prezentacji ostatniego rozdziału książki. 

                                                                                                                                                                                                         Ze wstępu

Rozdział I. Humor – definicja, typologia, funkcje i jego rozwój
Humor – ustalenia terminologiczne
Typologia humoru
Funkcje humoru
Rozwój poczucia humoru
Rozwój poznawczy a rozwój poczucia humoru
Rozwój emocjonalno-społeczny a rozwój poczucia humoru

Rozdział II. Główne teorie humoru
Teorie uwolnienia napięcia i ulgi
Teorie wyższości / teorie dyskredytowania
Teoria Charlesa R. Grunera
Teorie afiliacji i grup odniesienia
Zastępcza teoria humoru. Model identyfikacji klas
Dyspozycyjna teoria Dolfa Zillmanna i Joanne R. Cantor
Teoria błędnej atrybucji
Teoria Marka E. Fergusona i Thomasa E. Forda
Teorie kognitywne
Filozoficzne ujęcie inkongruencji
Wieloznaczność w badaniach Thomasa R. Shultza
Model Jerry’ego Sulsa
Semantyczna teoria humoru werbalnego Victora Raskina
Ogólna teoria humoru werbalnego Salvatora Attarda i Victora Raskina
Poznawczy model Racheli Giory
Teorie pobudzenia
Teoria odwrócenia Michaela Aptera

Rozdział III. Różnice indywidualne w poczuciu humoru
Poczucie humoru – wielowymiarowy konstrukt
Model poczucia humoru Paula McGhee
Wielowymiarowy model stylów humoru Kennetha H. Craika i Aarona P. Ware’a
Trójczynnikowy model Nicholasa A. Kuipera i Gillian Kirsh
Koncepcja stylów humoru Roda Martina
Temperamentalne podejście do humoru

Rozdział IV. Psychologia społeczna humoru
Społeczne funkcje śmiechu
Humor a spostrzeganie społeczne
Humor w relacjach interpersonalnych
Humor w związkach
Humor a relacje w grupie
Humor a relacje międzygrupowe
Humor jako fenomen społeczny
Różnice między kobietami i mężczyznami w poczuciu humoru
Humor w polityce
Humor a komunikowanie się

Zakończenie 

Bibliografia
Abstrakt
Abstract