Opis

Odkąd człowiek stał się zdolny dokonać refleksji nad samym sobą, zawsze stawiał sobie pytanie o samego siebie, o swoje miejsce w świecie i o swoje przeznaczenie. Śledząc dzieje myśli ludzkiej, znaleźć możemy wiele różnych odpowiedzi dotyczących tych zagadnień. Zależały one nie tylko od sposobu postrzegania samego siebie, ale i od uwarunkowań społeczno-kulturowych, w kontekście których te pytania stawiano, a wreszcie także od systemów i założeń myślowych, w ramach których starano się na te pytania odpowiedzieć. Współczesna antropologia odziedziczyła po tych refleksjach wiele koncepcji opisywanych łacińskimi formułami. W każdej z nich znaleźć możemy jakieś specyficzne cechy przypisywane człowiekowi, traktowane jako jego wyróżnik pośród innych żywych stworzeń. Człowiek jest zatem określany: Homo habilis, Homo sapiens, Homo creator, a więc jako istota zdolna myśleć i tworzyć. Uszczegółowiając specyficznie ludzkie zdolności, nazwać go można: Homo symbolicus, Homo grammaticus, Homo loquens, Homo pictor. Wszystkie te określenia przynależą do konkretnych systemów językowych i kulturowych. Jako istotę zdolną dokonywać autorefleksji i przemyśleń nad samym sobą nazwać go możemy również Homo excentricus. Człowiek bawi się i śmieje, jest więc też odpowiednio Homo ludens i Homo ridens. Cierpi i bywa niemądry, a zatem jest też Homo patiens i Homo inspiens. Jest też Homo loquax, gdyż posiada zdolność mowy i bywa wymowny. Z drugiej strony człowiek nie jest „samotną wyspą”. Osadzony jest i funkcjonuje w konkretnej społeczności, buduje relacje międzyludzkie, przejawia określony stosunek do innych żywych istot oraz świata nieożywionego, tworzy i udziela się wobec innych.

Z wprowadzenia

Wprowadzenie

Kim jest człowiek?
1. Antropologia bytu i powinności człowieka w Starym Testamencie
2. Podstawy antropologii teologicznej w Starym Testamencie
2.1. Antropologia historyczna vs. antropologia teologiczna
2.2. Fundamenty antropologii teologicznej
2.2.1. Pytanie o człowieka w kontekście stworzenia (Ps 8)
2.2.2. Pytanie o człowieka w kontekście modlitwy o pomoc (Ps 144)
2.2.3. Pytanie o człowieka w kontekście refleksji mądrościowej (Hi 7)
3. Podsumowanie
4. Jak pisać antropologię Starego Testamentu?

Rozdział I
Środowisko geograficzno-kulturowe
1. Konkretne warunki życia
1.1. Uwarunkowania naturalne
1.1.1. Strefy klimatyczne
1.1.2. Krajobraz
1.2. Uwarunkowania kulturowe
1.3. System symboli religijnych
2. Konteksty literackie
3. Stałe antropologiczne

Rozdział II
Biografia człowieka
1. Człowiek jako istota stworzona przez Boga (Rdz 2,7)
2. Dualizm ciało–dusza?
3. Czym jest nefeš i dlaczego czasem tłumaczy się go greckim pojęciem psychē?
4. Narodziny
4.1. Przed narodzeniem
4.2. Moment narodzin
4.3. Po urodzeniu
5. Koniec życia
5.1. Starość i śmierć
5.2. Związki ze zmarłymi
5.2.1. Rytuały żałobne i lamentacje nad zmarłymi
5.2.2. Kult zmarłych?
5.2.3. JHWH vs. zmarli

Rozdział III
Płeć, seksualność, potomstwo
1. Rola płci
1.1. Mężczyzna i kobieta
1.2. Stworzenie kobiety
1.3. „Odpowiednia pomoc”
1.4. Jak być mężczyzną i kobietą
1.4.1. Podział pracy
1.4.2. Erotyka i seksualność
1.4.3. Małżeństwo i rodzina
1.4.4. Religia rodzinna
1.4.5. Łańcuch pokoleń
1.4.5.1. Rodzice/dzieci
1.4.5.2. Formy edukacji
1.4.6. Relacje międzypokoleniowe
1.4.6.1. Genealogie
1.4.6.2. Przykazanie czci wobec rodziców (Wj 20,12; Pwt 5,16)

Rozdział IV
Człowiek: ciało, duch i „dusza”
1. Cielesny wymiar człowieka
1.1. Ciało i jego organy
1.1.1. Zewnętrzne części ciała
1.1.2. Syntetyczny sposób spojrzenia na ciało
1.1.3. Organy wewnętrzne
1.1.3.1. Emocje i uczucia
1.1.3.2. Myśli
1.1.3.3. Wola
1.1.3.4. Badać serce i nerki
1.1.3.5. Łono matki
2. Emocje
2.1. Przeciwstawne uczucia
2.1.1. Kochać i nienawidzić
2.1.2. Śmiech i płacz
2.1.3. Ograniczenia cielesne i psychologiczne
2.1.3.1. Fenomenologia strachu
2.1.3.2. Wyczerpana osobowość
2.1.3.3. Semantyka depresji
2.1.4. Choroba i uzdrowienie
2.1.4.1. Kryteria choroby i uzdrowienia
2.1.4.2. Aspekty psychosomatyczne i społeczne
2.1.4.3. Aspekty społeczne i teologiczne

Rozdział V
Sfera społeczna
1. Podstawowe normy społeczne
1.1. Wspólnota i miłosierdzie
1.1.1. Zasada uznania
1.1.2. Paradygmat społecznego uznania
1.1.2.1. Etos poświęcenia
1.1.2.2. Gościnność
1.2. Zagrożenia dla życia wspólnotowego
1.2.1. Zachowania antyspołeczne
1.2.2. Gesty i słowa, które ranią
1.2.3. Paradygmaty społecznego zlekceważenia
1.2.2.1. Wstyd związany z obnażeniem
1.2.3.2. Plucie w twarz
1.2.3.3. Branie w zastaw cudzych szat
1.2.4. Niewierny przyjaciel
1.2.5. Remedium: miłość nieprzyjaciół

Rozdział VI
Aktywność społeczna
1. Ludzkie aktywności
1.1. Praca i odpoczynek
1.1.1. Praca na roli i hodowla bydła
1.2. Zwierzęta domowe i zwierzęta wykorzystywane do pracy
2. Przerwanie pracy
2.1. Szabat: kwestie natury historyczno-literackiej
2.2. Dzień odpoczynku i przykazanie szabatowe
3. System ekonomiczny i prawo
3.1. Ekonomia i społeczeństwo
3.1.1. Gospodarka ukierunkowana na samoutrzymanie
3.1.2. Niepewność zatrudnienia
3.1.3. Personae miserae
3.1.4. Ubóstwo w historii starożytnego Izraela
3.1.5. Bóg i ubodzy
3.2. Prawo i sprawiedliwość
3.2.1. Prawodawstwo w starożytnym Izraelu
3.2.2. Czynić sprawiedliwość
3.2.2.1. „Szukajcie dobra, a nie zła” (Am 5,14)
3.2.2.2. „Sprawiedliwość w nim nocowała” (Iz 1,21)

Rozdział VII
Sposoby komunikacji
1. Podstawowe formy komunikacji społecznej
1.1. Akty mowy
1.2. Izrael jako wspólnota opowiadająca swoje dzieje
1.3. Niewerbalne formy komunikacji
1.4. Czynności symboliczne
1.5. Widzieć i słyszeć
2. Kontakt z sacrum
2.1. Modlitwa
2.2. Muzyka
3. Ofiary i ich krytyka
3.1. Sens ofiary
3.2. Formy krytyki ofiar i kultu
3.3. Jedzenie i picie
3.3.1. Dar ziemi
3.3.2. Chleb powszedni
3.3.3. Wspólnota stołu

Rozdział VIII
Przestrzeń i czas
1. Przestrzeń naturalna i społeczna
1.1. Postrzeganie środowiska naturalnego
1.1.1. Kompas
1.1.2. Stosunek do natury
1.2. Struktura przestrzeni społecznej
1.2.1. Kultura wiejska i miejska
1.2.1.1. Dom – przestrzeń prywatna
1.2.1.2. Brama – przestrzeń publiczna
1.3. Przestrzeń symboliczna
1.3.1. Świat postrzegany i opowiadany
1.3.1.1. Krajobraz wspomnień
1.3.1.2. Przestrzeń narracyjna Pięcioksięgu
1.3.2. Koncepcja świata jako całości
1.3.2.1. Wertykalny i horyzontalny obraz świata
1.4. Święta przestrzeń
1.5. Świat wypełniony Bogiem
2. Rytm czasu
2.1. Czas naturalny i społeczny
2.1.1. Przestrzenno-czasowa struktura środowiska życiowego
2.1.1.1. Doświadczenie i pojmowanie czasu
2.1.1.2. Cykliczność i linearność czasu (Koh 1–3)
2.1.1.3. Rytm naturalny i rytm społeczny
2.1.1.3.1. Wieczór i poranek, dzień i noc
2.2. Opisy chaosu
3. Kalendarz i sposób liczenia czasu
4. Święta i celebracje kultowe w starożytnym Izraelu
4.1. Religijne kontrapunkty dla codziennego życia
4.1.1. Doświadczenie sacrum
4.1.2. Małe credo historyczne i pierwociny (Pwt 26,1–11)
4.2. Dwojaki sposób postrzegania czasu
5. Święta wiosenne i jesienne
5.1. Pascha i Przaśniki
5.2. Wielki Dzień Pojednania

Rozdział IX
Antropologia vs. antropologie Starego Testamentu
1. Prehistoria biblijna (Stwórca i stworzenie)
1.1. Człowiek – obraz Boży i strach zwierząt
1.1.1. Żywa statua Boga
1.1.2. Podwójne zadania panowania
1.2. Człowiek błądzący
1.2.1. Spożycia owocu z drzewa poznania i jego konsekwencje
1.2.2. Ludzkie zło vs. Boża łaska
2. Antropologia kapłańska (wina i przebaczenie)
2.1. Symbolika
2.1.1. Wymiar kosmologiczny
2.1.2. Czysty vs. nieczysty, święty vs. świecki
2.1.3. Święty Bóg i jego nieczysty lud
2.1.3.1. Miejsce spotkania z Bogiem
2.1.3.2. Cel kultu: „…aby doprowadzić do pojednania”
3. Okres monarchii (władza i wybawienie)
3.1. Ideologia królewska
3.1.1. Legitymizacja władzy
3.1.2. Król jako instancja społeczna
3.1.3. Przyszły władca i człowiek w roli króla
3.1.3.1. „Różdżka z pnia Jessego”
3.1.3.2. Królewska natura człowieka
4. Profetyzm (zastąpienie i nowe stworzenie)
4.1. Cierpiący sługa JHWH
4.1.1. Czym jest „zastępcze cierpienie”
4.1.2. „On dźwigał nasze boleści”
4.2. Nowe stworzenie nawróconego grzesznika
4.2.1. Transformacje obrazu człowieka
4.2.2. Czyste serce i odnowiony duch
5. Psalmy (życie i śmierć)
5.1. „W głębokiej potrzebie wołam do Ciebie”
5.1.1. Antropologia lamentacji
5.1.2. Wielbić i dziękować
5.1.2.1. Publiczny charakter dziękczynienia
5.1.2.2. Punkt zwrotny w życiu
5.1.2.3. Przyszłość oranta
5.2. Nadzieja na życie post mortem
5.2.1. Ten świat i tamten świat
5.2.2. Nieśmiertelność?
6. Księgi mądrościowe (sprawiedliwość i cierpienie)
6.1. Mądrościowy sposób postrzegania człowieka
6.1.1. Wiedza praktyczna wynikająca z doświadczenia
6.1.2. Zasada odpłaty
6.2. Antropologia Księgi Hioba
6.2.1. Sfera ciała i sfera społeczna
6.2.2. „Umarł Hiob stary i syty życiem” (Hi 42,17)

Podsumowanie
1. Fundamenty antropologii starotestamentalnej
1.1. Rozwój historyczny
1.1.1. „Oś czasu”
1.1.2. Aspekty teologiczno-historyczne
1.1.2.1. Wczesne impulsy
1.1.2.2. Istotne pogłębienie
1.1.2.3. Późne sformułowania
1.2. „Człowiek wewnętrzny”
1.3. „Słuchaj Izraelu!” – locus classicus
1.4. Dalszy rozwój w okresie wygnania i po nim
2. Elementy wspólne dla tematów antropologicznych
2.1. Doświadczenie własnej cielesności
2.2. Etos sprawiedliwości
2.3. Świadomość przemijalności
3. Kim zatem jest człowiek w Starym Testamencie?

Skróty bibliograficzne
Bibliografia
Summary

Sold out

Kliknij aby powiększyć