Religijność i niereligijność w ujęciu continuum na Pomorzu Zachodnim i Pomorzu Gdańskim. Socjologiczna analiza porównawcza

Opis

Praca jest socjologiczną analizą porównawczą religijności i niereligijności w dwóch regionach: na Pomorzu Zachodnim i Pomorzu Gdańskim. Punktem wyjścia jest koncepcja continuum, która pozwala traktować zjawiska religijne i niereligijne nie jako kategorie binarne, lecz jako różne punkty na wspólnym spektrum postaw wobec religii – od zinstytucjonalizowanej religijności, poprzez religijność sprywatyzowaną, aż po obojętność religijną i irreligijność.

Na podstawie porównania regionalnego wykazano, że na Pomorzu Gdańskim silniej zaznacza się tradycyjna, instytucjonalna forma religijności polegająca na lojalności wobec Kościoła i autorytetów, podczas gdy na Pomorzu Zachodnim większe znaczenie ma religijność sprywatyzowana, której podstawą jest indywidualny wybór i dystans wobec instytucji. Obojętność religijna, choć ogólnie niska, na Pomorzu Zachodnim częściej wiąże się z antyklerykalnym dystansem, a na Pomorzu Gdańskim przybiera formę marginalnej wiary bez przynależności. Irreligijność ma z kolei odmienny profil: na Pomorzu Zachodnim rozpięta jest między wrogością a postulatami laickiej tolerancji, natomiast na Pomorzu Gdańskim skupia się na jednoznacznej negacji religii jako zjawiska społecznie szkodliwego. Ponadto, wyniki badań ujawniają nie tylko regionalne zróżnicowania, ale także nowe zjawiska – takie jak wyraźna defeminizacja religijności wśród młodych kobiet oraz ścisłe powiązanie postaw religijnych z poglądami politycznymi – co otwiera nową perspektywę interpretacyjną dla socjologii religii w Polsce.

Prezentowana monografia to porównawcze, kontekstualne i modelowe ujęcie religijności i niereligijności, polegające na operacyjnym zastosowaniu koncepcji continuum oraz na integracji perspektywy socjologii religii z teorią systemów i rynku religijnego. Na podstawie przeprowadzonej analizy wykazano, że religijność i niereligijność w badanych regionach nie są prostymi opozycjami, lecz stanowią dynamiczne układy znaczeń, które odzwierciedlają lokalne procesy sekularyzacji, indywidualizacji i redefinicji roli religii we współczesnym społeczeństwie.

Rozdział 1
Teoretyczne ujęcie problemu badawczego
1.1. Od sekularyzacji do rynku religijnego – teorie wyjaśniające wpływ zmiany społecznej na religijność
1.2. Religijność jako fenomen kontekstualny – podejścia teoretyczne uwzględniające specyfikę społeczną
1.3. Niereligijność w teoretycznych interpretacjach socjologicznych
1.4. Typologie i modele religijności i niereligijności

Rozdział 2
Metodologia badania oraz opis próby badawczej
2.1. Operacjonalizacja pojęcia religijności
2.2. Koncepcja badawcza – założenia, problem badawczy, hipotezy
2.3. Metody i techniki badawcze
2.4. Cechy społeczno-demograficzne respondentów

Rozdział 3
Wymiar deklaratywno-doktrynalny religijności mieszkańców Pomorza Zachodniego i Pomorza Gdańskiego
3.1. Stosunek do wiary i religii
3.1.1. Przynależność wyznaniowa badanych
3.1.2. Stosunek do wiary religijnej i religii
3.1.3. Wymiar i kierunek zmian wiary religijnej w ocenie respondentów
3.2. Wierzenia religijne: poziom zgodności z doktryną Kościoła katolickiego
3.2.1. Poziomy akceptacji dogmatów religijnych wśród mieszkańców Pomorza Zachodniego
3.2.2. Poziomy akceptacji dogmatów religijnych wśród mieszkańców Pomorza Gdańskiego
3.3. Od ortodoksji do synkretyzmu – analiza struktury wierzeń
3.4. Struktura wierzeń osób niereligijnych – między dystansem a synkretyzmem
Podsumowanie

Rozdział 4
Wymiar rytualno-obrzędowy religijności mieszkańców Pomorza Zachodniego i Pomorza Gdańskiego
4.1. Udział respondentów w obowiązkowych praktykach niedzielnych
4.2. Motywacje i demotywacje udziału w praktykach religijnych
4.3. Inne praktyki i obrzędy religijne
4.3.1. Spowiedź i komunia wielkanocna
4.3.2. Udział w obrzędach Środy Popielcowej
4.3.3. Praktykowanie postu piątkowego
4.3.4. Święcenie pokarmów
4.3.5. Modlitwa z książeczki do nabożeństwa
4.3.6. Stosunek do praktyki spowiedzi w konfesjonale
4.3.7. Procesja Bożego Ciała
4.3.8. Znaczenie drzwi kredą napisem K+M+B
4.3.9. Udział w pasterce
Podsumowanie

Rozdział 5
Wymiar instytucjonalno-wspólnotowy religijności mieszkańców Pomorza Zachodniego i Pomorza Gdańskiego
5.1. Zaufanie do struktur centralnych Kościoła
5.2. Percepcja roli Kościoła w życiu religijnym
5.3. Zaangażowanie respondentów w życie parafialne
5.3.1. Zaangażowanie w inicjatywy parafialne
5.3.2. Odpust parafialny
5.4. Osoby niereligijne wobec Kościoła
Podsumowanie

Rozdział 6
Wymiar normatywno-moralny religijności mieszkańców Pomorza Zachodniego i Pomorza Gdańskiego
6.1. Moralność katolicka w ocenie badanych
6.2. Moralność małżeńska i rodzinna w ocenie badanych
6.3. Moralność seksualna w ocenie badanych
6.4. Wybrane kwestie bioetyczne
6.4.1. Ocena ingerencji Kościoła w sprawy bioetyczne
6.4.2. Status zarodka
6.4.3. Dopuszczalność aborcji
Podsumowanie

Rozdział 7
Modele religijności i niereligijności na Pomorzu Zachodnim i Pomorzu Gdańskim
7.1. Ogólna charakterystyka modeli religijności i niereligijności – struktura i podstawowe opisy
7.2. Weryfikacja i regionalne zróżnicowanie modeli religijności i niereligijności
7.3. Dyskusja wyników
Podsumowanie

Zakończenie

Kwestionariusz badań
Bibliografia
Spis tabel
Abstrakt
Abstract